Skąd pochodzi jamnik - krótka historia rasy

Słowo “Dachshund” znaczy po niemiecku dosłownie “pies borsuka” (Dachs to borsuk, Hund to pies). To nie metafora: rasa powstała do pracy pod ziemią, a wzorzec FCI do dziś opisuje jamnika jako psa myśliwskiego pracującego nad ziemią i pod nią [S1].

Historia rasy obrosła legendami, więc rozdzielamy tu to, co da się wskazać w źródłach, od tego, co jest powtarzane bez pokrycia.

Początki

Wzorzec FCI podaje ogólnie, że jamnik jest znany od średniowiecza i że wyodrębniono go z psów typu Bracke, hodując konsekwentnie psy szczególnie przydatne do pracy pod ziemią [S1]. Dachshund Club of America datuje pierwszy opis psa o podobnej charakterystyce na 1700 rok, a ilustrację podobnych psów na 1719 [S2].

Krążące w polskich opisach nazwy “Dachs Krieger” i “Dachs Kriecher” pomijamy: nie znaleźliśmy ich ani we wzorcu FCI, ani w publikacjach klubów rasy, ani w wiarygodnym źródle historycznym.

Po co komu tak krótkie nogi

Budowa jamnika ma związek z norą borsuka. Wejście do korytarza opisuje się raczej przez wymiary otworu, orientacyjnie około 30 cm szerokości i 20 cm wysokości, niż przez jedną średnicę.

Masa borsuka europejskiego zależy od płci, populacji i pory roku, więc jeden europejski zakres byłby mylący. W badaniu 37 dzikich borsuków z Wytham Woods średnia masa dorosłych osobników wynosiła około 8,8 kg latem, 8,24 kg jesienią i 9,61 kg zimą [S4]. To zwierzę o silnym chwycie szczęk, które broni się zaciekle, więc pies wchodzący do nory musiał być mały, odważny i uparty.

Standaryzacja

Pierwszy klub rasy, Deutscher Teckelklub, powstał w Berlinie w czerwcu 1888 roku; dziś organizacja nosi nazwę Deutscher Teckelklub 1888 e.V. [S3]. Formalizacja odmian sierści i wielkości postępowała stopniowo w kolejnych dekadach.

Dziś wyróżnia się trzy odmiany okrywy: krótkowłosą (Kurzhaar), długowłosą (Langhaar) i szorstkowłosą (Rauhhaar) [S1]. Popularne przypisanie im konkretnych przodków, czyli spanieli dla długiego włosa oraz sznaucerów i terierów dla szorstkiego, pomijamy jako hipotezę bez wystarczającego potwierdzenia w źródłach klubowych.

Trzy odmiany wielkościowe rozstrzyga obwód klatki piersiowej mierzony u psa mającego co najmniej 15 miesięcy. Obowiązujący wzorzec FCI podaje osobne zakresy dla psów i suk, a limitów wagi nie zawiera w ogóle [S1]:

Odmiana	Psy	Suki
Standardowa	powyżej 37 cm do 47 cm	powyżej 35 cm do 45 cm
Miniaturowa (Zwerg)	powyżej 32 cm do 37 cm	powyżej 30 cm do 35 cm
Królicza (Kaninchen)	od 27 cm do 32 cm	od 25 cm do 30 cm

Trzy wielkości razy trzy rodzaje włosa dają dziewięć odmian. Jamnik jest przy tym jedyną rasą tworzącą całą Grupę 4 FCI [S1][S5]. Szczegóły razem z polską procedurą zmiany odmiany w ZKwP: odmiany jamnika.

Rola w popkulturze

Jamniki towarzyszyły kilku znanym artystom, co potwierdzają źródła muzealne i fundacyjne:

• Andy Warhol miał jamniki Amosa i Archiego [S6].
• David Hockney malował swoje jamniki Stanleya i Boodgie [S7].
• Pablo Picasso mieszkał z jamnikiem o imieniu Lump, który pierwotnie należał do fotografa Davida Douglasa Duncana [S8].

Nie wyciągamy z tego wniosku o “rasie artystów”: trzy biografie to anegdota, nie prawidłowość.

Współcześnie

Borsuk jest w Polsce zwierzęciem łownym, a okres polowań trwa od 1 września do 30 listopada; w obwodach, w których występuje głuszec lub cietrzew, polowanie jest dozwolone przez cały rok [S9]. Jamniki nadal bywają używane przy polowaniach na borsuki i lisy oraz jako psy tropiące postrzałki, ale zdecydowana większość to psy rodzinne.